محمد جاذبي
امروزه در كشورهاي پيشرفته اكثر تست هاي آزمايشگاهي بوسيله دستگاههاي نيم اتوماتيك و تمام اتوماتيك انجام مي گيرند. آزمايشات انعقادي هم از اين امر مستثني نبوده و Automation نقش بارزي را بعهده دارد. در واقع به منظور حذف يا به حداقل رساندن خطاهائيكه بصورت Manual ممكن است بوجود آيد و همچنين سرعت عمل از سيستم Automation استفاده شده است. البته به اين نكته بايد توجه نمود Automation زماني مفيد و قابل اعتماد خواهد بود كه از سيستم Calibration و QC بسيار دقيق و همچنين Operator مجرب برخوردار باشد. دستگاههاي متعدد با سيستم هاي اندازه گيري متفاوت در آزمايشگاه انعقاد مورد استفاده قرار مي گيرند كه مهمترين آنها عبارتند از:
1- دستگاههائي كه جهت انجام تست نياز به پلاسما دارند:
- دستگاههاي نيم اتوماتيك Semi automated
- دستگاههاي تمام اتوماتيك automated Fully
دستگاههاي نيم اتوماتيك مانند Coagulomter كه مراحل اوليه تست بصورت Manual و سپس خوانش و محاسبه توسط دستگاه صورت خواهد گرفت. دستگاههاي تمام اتوماتيك كه بنام Coagulation Analyzer معروف هستند. هر دستگاه Coagulation Analyzer معمولا به سه سيستم مجهز مي باشد:
الف- سيستم Clotting
اين متد براساس اندازه گيري زمان لخته پايه گذاري شده است كه خود به دو روش انجام مي شود:
Ball method و روش نوري Light scatring detection method در Ball method از حركت گلوله فلزي در حوزه مغناطيسي انتهاي Cuvette و كانال خوانش تست استفاده شده است يعني حركت گلوله از زمان شروع انعقاد تا نهايتاً ايجاد لخته كه متوقف مي شود ثبت مي گردد.
در روش Light scatring detection method نور از يك منبع نوري به پلاسماي داخل لوله كه در دستگاه قرار دارد تابيده و انعكاس آن در مرحله تبديل فيبرينوژن به فيبرين بصورت ثبت زمان انعقاد اجرا مي گردد.
با method Clotting اكثريت تست هاي انعقادي قابل انجام مي باشند نظير:
PT- APTT- TT- RT- Fbg- Factor assay- PC-PS-APCR
ب- Chromogenic Method
اين روش براساس اندازه گيري جذب تغييرات نور عبور كرده از لوله حاوي پلاسما و Reagent مي باشد. با روش كروموژنيك تست هاي زيرقابل انجام مي باشند:
Factor VIII Chromogenic-AT III-PLG- a2 AP
ج- Method Immunolgial (Turbidimetric)
اين سيستم هم براساس جذب تغييرات نور عبوري از لوله حاوي نمونه هنگام برخورد آنتي ژن و آنتي بادي بنا شده است. با روش مذكور تست هاي زير قابل انجام مي باشند:
EDP-Di- Dimer-VWF: Ag
2- دستگاهائيكه جهت انجام تست نياز به Platelet Rich Plasma دارند:
- دستگاه Platelet aggregation analyzer
اساس كار اين دستگاه برجذب تغييرات نور عبوري از لوله حاوي PRP در هنگام تجمع پلاكت ها مي باشد.
بادستگاه اگريگو متر تست هاي زير را مي توان انجام داد:
الف- تست Platelet Aggregation) RIPA (Ristocetin Induced از غلظت هاي مختلف Ristocetin به پلاكت هاي بيمار اضافه مي گردد. اين تست جهت افتراق Type IIB ون ويلبراند كه با حداقل غلظت Ristocetin حداكثر تجمع پلاكتي حاصل مي گردد انجام داده مي شود.
ب- تست (Ristocetin cofactor Activity)
با انجام اين تست مي توان كميت و فعاليت بيولوژيك ون ويلبراند را تعيين نمود. جهت انجام اين تست از پلاكت هاي فيكس شده نرمال و Ristocetin و در نهايت پلاسماي بيمار استفاده مي شود.
ج- تست تجمع پلاكتي (Platelet aggregation)
جهت اين تست از پلاكت هاي بيمار و محلولهاي مختلفي مانند Aicid- Epinephrine – ADP- Ristocetin . Collagen-Arach دردستگاه اگريگومتر استفاده مي شود. با انجام اين قسمت مي توان اختلالات پلاكتي نظير- Bernard Soulier- Glanzmann receptor defect ….. Collagen … متمايز نمود.
3- دستگاهائيكه جهت انجام تست نياز به خون كامل سيتراته دارند؟
الف- PFA – 100 Function Analyzer) (Platelet
اين دستگاه براي اندازه گيري زمان بسته شدن يا Closure Time(CT) مورد استفاده قرار مي گيرد. دو كارتريج Collagen /ADP , Collagen/Epinephrine و خون كامل سيتراته جهت انجام آزمايش مورد نياز مي باشد.
دستگاه مذكور جهت افتراق بيماران ون ويلبراند- Thrombasthenia و بيماران تحت درمان با آسپرين استفاده مي شود. معمولاً در بيماران ويلبراند و اختلالات پلاكتي هر دو كارتريج (cartridge) جواب طولاني و بيش از نرمال دارند. در صورتيكه در بيماران تحت درمان با آسپرين Collagen/Epinephrine طولاني ولي Collagen /ADP نرمال است.
ب- Thromboelastograph Coagulation Analyzer
جهت انجام تست از خون كامل سيتراته استفاده مي گردد. دستگاه مذكور توانائي افتراق مشكلات انعقادي- فيبرينوليز- هيپركواگوليشن- اثر هپارين- ترومبوسيتوپنيا- ترومباستينا- وضعيت سيستم انعقاد در هنگام عمل جراحي و بعد از عمل را با مانيتورينگ لخته حاصل از عمل انعقاد را دارد. در بسياري از اعمال جراحي با مشخص نمودن وضعيت انعقادي نقش مهمي را مي تواند داشته باشد.