حميده رئيسي- كارشناس ارشد پرستاري
شيراز- دانشكده پرستاري و مامايي حضرت فاطمه (س)
تلاش جهت توقف رشد سلولهاي سرطاني توسط دارو, از آخرين دهه سال 1940 شروع شد وتا به حال انواع بسيار مختلفي از داروهاي شيمي درماني وارد اين عرصه پيكار گرديده اند . با وجود تحول شگرف ناشي از مصرف اين داروها در درمان بيماران سرطاني, همواره خطر آلودگي با اين داروها, كاركنان شاغل دراين مراكز را تهديد مي كند. بخصوص پرستاران كه مسئول آماده سازي, تجويز, ذخيره سازي, جابجايي دارو و دفع مواد زايد ناشي از آن هستند به شدت در معرض خطر آلودگي شديد با اين داروها قرار دارند. آلودگي از طريق استنشاق ذرات يا قطرات, جذب پوستي و خوردن اتفاقي مواد غذايي آغشته با اين داروها رخ مي دهد. مطالعات متعددي در زمينه اثرات ناشي از تماس با اين داروها به دليل ماهيت زيانبار دارو وجود دارد. موارد متعددي از بروز التهابات پوستي و مخاطي, صدمات شديد بافت نرم, سقط جنين, سردرد, تهوع واكنش آلرژيك و صدمات كروموزومي در پرستاران و ساير كاركنان شاغل دراين مراكز گزارش شده است. به علاوه دفع نامناسب مواد زايد حاصل از شيمي درماني نيز به نوبه خود موجب آلودگيهاي محيطي فراواني مي گردد. با توجه به اثرات زيانبار با اين داروها, اتحاديه جهاني سلامت شغلي- (occupational safety and health association OSHA) دو امر اساسي: آموزش به كاركنان و استفاده از وسايل حفاظتي مناسب را به عنوان عناصر اساسي دركنترل آلودگيهاي شيميايي و كاهش اثرات مربوطه ذكر مي كند و استفاده از وسايل حفاظتي مناسب را به عنوان عناصر اصلي آلودگيهاي شيميايي و كاهش اثرات مربوطه ذكر مي كنند و برهمين اساس دستورالعمل تهيه, تجويز, ذخيره, جابجايي و دفع داروها و مواد آلوده شده را در سال 1986 به صورت پروتكل جهاني ارائه داد كه البته بازبيني هاي مكرري تا به حال در آن صورت گرفته است. اين امر به دنبال بررسي 21 مركز درماني سرطان در آمريكا انجام شد كه طي آن تجهيزات, محيط كار, نحوه استفاده از وسايل حفاظتي و آموزش كاركنان اين مراكز زير حد استاندارد گزارش شد. بعلاوه بررسي هواي موجود در بخشهاي شيمي درماني مويد وجود مقادير قابل توجهي از داروها در هواي استنشاقي بود.
باتوجه به بررسي هاي فوق اين اتحاديه برآن شد تا با ارائه دستورالعمل راهنما شانس تماس با اين داروها و بروز عوارض مربوطه را كاهش دهد. اين دستورالعمل شامل موارد مهمي در زمينه آماده سازي, تجويز, حمل و نقل و ذخيره سازي دارو, نحوه دفع مواد زايد, كنترل دوره اي سلامت كاركنان و راهنماييهاي ارزنده اي جهت مقابله با آلودگيهاي ناشي از تماس اتفاقي با اين داروها مي باشد كه به تفصيل بحث خواهد شد.