TUMOR MARKERS

 

نويسنده : دكتر داودي

 

تومور ماركرها محصولات سلولي هستند كه مي توان با استفاده از Immonu Peroidase Stating بوسيله آنتي باديهاي منوكلنال و پلي كلنال آنها را در بافتها و مايعات مختلف بدن و روي سطح سلولهاي كانسري رديابي كرد و شامل آنزيمها ( مثل LDH-PAP-NSE ) و اجزاء بافتي ( چون دسمين – كراتين – نروفيلامان – ويمنتين – LCA ) هورمون ( مثل Bhcg – كلسي تونين ) رسپتورهورمون ( چون ER ) و ساير موارد مثل پروتئين 100S و كروموگرانين مي باشد . از آنجا كه سطح سرمي تومور ماركرها معمولا انعكاسي از حجم و فعاليت تومور مي باشد تعيين آنها از نظر كشف و تشخيص بيماري نئوپلاستيك و همين طور مانيتورينگ دوره بيماري مخصوصا طي درمان ارزش قابل توجهي پيدا كرده است . هورمونها و آنزيمها يا متابليتهاي آنها به وفور همراه با پروليفراسيون سلولي افزايش مي يابند و همچنين كارسينوامبريوژنيك آنتي ژنها به ديفرانسياسيون سلولي وابسته اند و تعدادي ماركر به مراحل تومور بستگي داشته وو تامتاستاز ريليز مي شوند و بعضي وابسته به حوادث همراه تومور و مراحل ترانسفورماسيون بدخيمي اند .

Clinical Application

1-  Screening  ( CEA براي كانسر كولوركتال و AFP براي هپاتوما ( در چين ) و Ca 125 , PSA+DRE براي پروستات و تخمدان در دست تحقيقند . )

2- Diagnosis ( كه غالبا تاثير كمي دارد ) .

3- Treatment manitoring  ( براي كنترل موفقيت كموتراپي يا جراحي مفيدند مثلا Ca 125 در Ca تخمدان مي توانند راهنماي مفيد براي انتخاب درمان هم باشند .

4- Detection of Recurrence  ( مفيد مي باشد ) .

1-                 Prognosis  ( بعضي تومور ماركرها حكايت از متاستاز و Aggressive  بودن تومور مي كنند همچنين سير بالا رونده آنها  ) .

توجه به Spaciricity , Sensitivity تومور ماركرها قبل از كاربرد اساسي است و نتايج بايستي با عنايت  به تصوير كلينيكي و نتيجه ميكروسكوپيك نوري تفسير شوند .

1-كارسينوما : E.S ( سيتوكراتين – EMA ) مثبت و LCA و S100 و ويمنتين منفي اند .

2-لنفوما : LCA   مثبت و بندرت منفي كاذب و گاهي E.M.A مثبت .

3- ساركوما : a – مرانشيمال : ويمنتين مثبت و E.S منفي b – رابدوميوساركوم : ( ويمنتين مثبت ) c- آنژيوساركوم : F8AG مثبت .

1-                 ملانوما : S100 و ويمنتين و H.M.B مثبت و غالبا NSE مثبت و سيناپتوفيزين و E.S منفي اند .

2-                 تومورهاي نوروآندوكرين : NSE و كروموگرانين و سيناپتوفيزين و E.S مثبت اند .

3-                 G.C.T: E.S,AFP,BhCG  مثبت اند .

4-                 كانسرپروستات : PSA مثبت ( به ندرت مثبت يا منفي كاذب ) و E.S.+

5-                 Ca تيروئيد : a فوليكولر ( تيروگلوبولين + ) b مدولاري ( كلسي تونين مثبت )

6-                 Ca  پستان : ES , PR , ER معمولا مثبت اند .

7-                 Ca معده و كولون : (Tag 72 ) ( Ca 72-4) .

8-                 B2M : در NHL , MM مثبت اند .

پيشنهادات براي تجويز كردن تومور ماركرها :

1-                 هرگز به نتيجه يك تست اعتماد نكنيد ( در بيماريهاي خوش خيم هم ممكن است افزايش يابد و همچنين در بيماريهاي نئوپلاستيك بصورت گذرا افزايش پيدا مي كند . )

2-                 در صورت تجويز تست سريال هر بار انجام بايستي در همان Lab و با همان Kit انجام شود ( هر Kit  نتيجه مختلف دارد و تا حد ممكن تغيير سطح ماركر مربوط به تغيير حجم يا فعاليت تومور باشد نه متغيير Lab )

3-                 تومور ماركر انتخاب شده براي مانيتورينگ عود بايستي قبل از درمان حتما بالا رفته باشد ( چونكه ماركرها 100% حساس نيستند و ضمنا حساسترين نيز انتخاب شود . )

4-                 به نيمه عمر تومور ماركرها در موقع تفسير توجه شود ( حداقل دو هفته و ترجيحا يك ماه بعد از جراحي مثلا نيمه عمر PSA سرم 4-3 روز است و يكماه زمان لازم دارد تا از 50 ng/ml به سطح غير قابل كشف برسد )

5-                 چگونگي برداشت و متابليسم تومور ماركر در بدن را درنظر داشت ( مثلا در ناتواني كبد در برداشت CEA سطح آن بالا ميماند و B2M در نارسايي كليه ) .

6-                 براي بهبود Spaceficity , Swnsitivity تومور ماركرها در تشخيص مي توان ماركرهاي متعدد مناسب را در نظر گرفت ( مثلا پترنهاي ويژه در كانسر كولون و پستان و تخمدان و پانكراس با انجام CA19-9 , CA125 , CA15-3 , CEA و يا انجام CA125 با CA 125 Spacificity , TAC 72 , Ca 15-3  را در تشخيص افتراقي ضايعه بدخيم از خوش خيم افزايش ميدهد . ( انتخاب ماركرها بايسي اثر تكميلي داشته باشند نه پاراللي )

7-                 در نظر داشتن تومورماركرهاي خيلي حساس و غير اختصاصي و كم هزينه در مانيتورينك Efficaly درمان .

8-                 در نظر داشتن Hook effect  :  مثلا ايمونواسي تمايل به داشتن سطح پائين كاذب دارد ( براي رفع آن نمونه با دو رقت معمولا 10 برابر نسبت به قبل انجام مي شود )

9-                 توجه به تومور ماركرهاي اكتوپيك ( مثلا افزايش AFP در كانسر G.I.T متاستاتيك به كبد – كاسي تونين در كانسر ريه و پستان تخمدان و غيره FRQQHCG در CA كولوركتالي و آندوكرين پانكراس HCG در كانسر معده و تخمدان و هپاتوما و GCT بيضه .

موارد مثبت در شرايط غير نئوپلاستيك :

1- AFP : HV حاملگي – IBD – بيماريهاي كبدي

2- BHCG : Testicular Failur – مصرف ماري جوانا – حاملگي

1-                 CEA : HV – سيروز – پانكراتيت – IBD گاستريت -  R.F-COPD – مصرف سيگار

2-                 PAP/PSA : در پروستاتيت ها و BPH

3-                 CA15-3 :  هپاتيت مزمن (40% ) – سيروز ( 15% ) – در ساركوئيدوز – SLE-TB

تومور ماركرهاي سرمي مفيد :

 

 

پيشنهاد استفاده

كاربرد

نميه عمر

Upper limit

ماركر

S.M.D.P

Hepatoma(80%)Testis(60%)

3-6 d

25 UL

AFP

D.P.M

Testis Trophablastic Neoplasy

18-24 h

<1ng/ml

BhCG

M.P

MM-NHL

?

2 ug/ml

B2M

D.M

MTC

12 mins

0.1ng.ml

Calcitonin

M

Breast

<2w

25u/ml

CA 15-3

P.M

Pancrease

?

37 u/ml

Ca 19-9

DM

Gastric-Colon

?

64 u/ml

CA 72-4

P.M

Ovary

4-5 d

35 u/l

CA 125

M

Colorectal-Breast -Lung

Weeks

5 ng/m;

CEA

M

Neuroendicin

14 d

12 ug/l

NSE

D.P.M

Prostst (8%)

2-3 d

2.5-4 ng/ml

PSA

S.M

Thyroid

weeks

10 ng/ml

Thyroglobuin

 

S = Screening                 M= Manitoring               D=Diagnisis             P=Prognosis