تغذيه در ديابت ( مرض قند)

دکتر گوگاني

متخصص بيماريهاي غدد متزشحه داخلي

در اين بيماري افزايش قند خون در بيمار همراه دفع قند در ادرار بوده ، عوارض مختلف ايجاد مي کند از جمله:

عوارض قلبي- عروقي، افزايش فشار خون، نارسايي کليه ، عوارض چشمي و حتي کوري، عوارض عصبي و زخم هاي ديابتي در پاها که مي تواند منجر به قطع عضو شود.

 

بيماري ديابت عمدتا در دو گروه از افراد ديده مي شود:

1-     ديابت وابسته به انسولين يا جوانان اکثرا قبل از 40 سالگي بروز مي کند. ( ديابت نوع 1 )

2-     ديابت غير وابسته به انسولين يا بزرگسالان که اکثرا بعد از 40 سالگي ظاهر مي شود .( ديابت نوع 2)

در اکثر موارد ديابت جوانان ، کودک يا جوان ، با لاغري همراه ديگر علائم ديابت مانند پر ادراري ، پر خوري، پر نوشي ، گاهي کما اسيدوتيک مراجعه مي کند. اين سنين سن رشد فرد است و بايد کاهش وزن او همراه درمان بيماري جبران شود و کالري ، پروتئين، ويتامين و املاح به اندازه کافي جهت رشد مناسب و وزن ايده آل به بيمار رسانده شود.

مصرف غذا و دفعا ت آن بايد با زمان و دفعات تزريق انسولين تنظيم شود تا عارضه کاهش قند خون که خطرناک است براي بيمار ايجاد نشود و همچنين کنترل قند خون مناسبي حاصل گردد .

براي دست يابي به اهداف ذکر شده مشورت با پزشک معالج و مشورت مکرر با کارشناس تغذيه ضروري است.

در ديابت بالغين اغلب موارد بيمار با چاقي مراجعه کرده ، کاهش وزن مي تواند به مهار بهتر بيماري کمک کند و گاهي حتي بدون نياز به دارو به تنهايي يا همراه با ورزش مي تواند منجر به درمان بيماري و طبيعي شدن قند خون فرد شود .

جهت کاهش بافت چربي ( لاغر شدن) کاهش متوسط کالري مصرفي روزانه به ميزان 500-250 کيلوکالري و نيز افزايش فعاليت بدني ( ورزش) کمک کننده است.

در بين غذاها موادقندي نشاسته اي ، چربي ها، پروتئين ها ، منبع پروتئين هستند. بايد به کاهش متناسب مصرف انها وزن ايده آل به دست آيد.

50-60 درصد کالري روزانه بايد از مواد قندي نشاسته اي تامين شود که البته بر دو دسته اند:

1- کربوهيدراتهاي ساده ( قندها) مثل : شکر، عسل، شيريني جات، شربت ها ، خرما اين مواد به سرعت در بدن باعث افزايش قند خون مي شوند و بايد از خوردن آنها پرهيز شود.

2- کربوهيدراتها ترکيبي ( نشاسته ها ) مثل نان ، برنج، سيب زميني، انواعي از شيريني جات، ماکاروني که سرعت افزايش قند خون توسط آنها متوسط است و مصرف آنها بايد طبق برنامه غذايي تنظيم شود.

فيبرها ترکيبات پلي ساکاريدي هستند که در نان هاي سبوس دار، نان جو ، سبزيجات ، ميوه ها وجود دارند. فيبر ها قابل هضم و جذب در دستگاه گوارش انسان نبوده، وجود آنها در برنامه غذايي باعث پرحجم شدن غذا و احساس سيري شده ، در ضمن در جلوگيري از يبوست مفيد بوده، خاصيت ضد سرطان دستگاه گوارش براي آنها ذکر شده است. سبزيجات از جمله کاهو محدوديت مصرف در افراد ديابت ندارند. ميوه ها، مواد غذايي حاوي سبوس بايد طبق جداول کالري مصرف شوند.

20-30 % کالري روزانه بايد از چربي ها تامين شود که توصيه مي شود. از چربي هاي اشباع شده( چربي هاي حيواني، کره، تخم مرغ) تاحد ممکن کم استفاده شود و از چربي هاي غير اشباع که حاوي کلسترول نيستند( روغن ذرت، آفتابگردان، سويا، زيتون) استفاده شود. هر چربي که در گوشت قرمز ( گوساله ، گوسفند ...) گوشت سفيد ( مرغ، وديگر پرندگان) ديده مي شود جدا شده دور ريخته شود.

از ماهيان که چربي امگاه ، مفيد، در آنها وجود دارد حتما در برنامه غذايي گنجانده شود. تا آنجا که ممکن است غذاها سرخ نشود، گوشت، مرغ، ماهي حتي الامکان به صورت کبابي يا آب پز و يا تنوري( فر) تهيه شود.

در صورت اجبار غذا با کمترين مقدار روغن سرخ شود.

از شير و ماست کم چرب يا بدون چربي استفاده شود. از کره و خامه يا پنير که چربي بالايي دارند استفاده نشود.

در صورتي که شير کم چربي در دسترس نباشد مي توان شير را جوشاند و چربي روي آن را جدا کرد از ان شير مي توانيد ماست يا پنير کم چرب تهيه کرد.

10-15 % کالري روزانه بايد از پروتئين ها تامين شود که بهتر است از هر دو نوع پروتئين هاي گياهي و حيواني باشد.

از آنجا که در بيماران دچار بيماري قند- فشار خون بالا شيوع دارد بايد از رژيم حاوي حداقل نمک استفاده شود.

لازم است جهت تامين ويتامين هاي گروه B به اندازه کافي سبزيجات و ميوه جات مصرف شود.

چند نکته قابل ذکر است:

-         وزن ايده آل خود را حفظ کنيد ( همه افراد چه ديابتيک چه سالم)

-         در تعيين رژيم غذايي ديابتيک از پزشک معالج يا متخصص تغذيه راهنمايي بخواهيد.

-         رژيم غذايي افراد ديابتيک غذاي کاملي است و همه افراد خانواده مي توانند از آن استفاده کنند.

-         در صورتي که در ميهماني شرکت داريد يا خود ميزبانيد مصرف يکبار هراز چند گاه از شيريني ، شربت به مقدار متعادل بلامانع است.

-         مغزها مانند گردو- فندق- بادام و ديگر اجيل ها به عنوان منبع چربي هستند مصرف آن بلامانع است ولي بايد به مقدار متعادل و يا محاسبه کالري مصرف شوند و شور نباشند.

-         از مربا ها و شيريني و نوشابه هاي گازدار که با قندهاي مصنوعي درست شده اند استفاده کنيد.