لنفوم وابسته به ايدز  

 

 - اطلاعات عمومي

- مرحله بندي

- نگاهي اجمالي به شيوه هاي درمان

- لنفوم محيطي / فراگير وابسته به ايدز

- لنفوم اوليه دستگاه اعصاب مرکز وابسته به ايدز

 

اطلاعات عمومي :

- لنفوم وابسته به ايدز چيست ؟

لنفوم وابسته به ايدز بيماريي است که سلولهاي سرطاني ( بدخيم ) در دستگاه لنفاوي بيماران مبتلا به سندرم  نقص ايمني اکتسابي وجود دارد . (AIDS = Acquired Immunode Ficiency Syndrom )

عامل بوجود آورنده ايدز ، ويروس HIV‌ است ( Human Immunode  Ficiency Virus )  که به دستگاه ايمني بدن حمله کرده و آنرا تضعيف مي کند . سپس  عفونتها و ديگر بيماريها به بدن هجوم مي آورند در حاليکه دستگاه ايمني توان مقابله با آنها را ندارد .

دستگاه  لنفاوي  از لوله هاي نازکي تشکيل شده است که همچون رگهاي خوني پي در پي شاخه شاخه شده و به تمام قسمتهاي بدن مي روند . رگهاي لنفي حاوي لنف مي باشند که مايعي است بي رنگ و ابکي و حاوي گلبولهاي سفيد خون بنام لنفوسيت . در مسير عروق لنفاوي ساختمانهاي کوچک و لوبيايي شکل  تحت عنوان " غده يا گره لنفاوي "  واقع شده اند . اين اندامها  سازنده و ذخيره کننده سلولهاي مبارز بدن عليه عفونتها هستند .

طحال ( اندامي که در قسمت فوقاني شکم قرار گرفته و وظيفه توليد لنفوسيت و انهدام سلولهاي خوني پير را بر عهده دارد )  ،‌ تيموس  ( عضو کوچکي که در پشت استخوان جناغ واقع شده ) و لوزه ها ( ساختمانهايي در گلو ) همگي بخشي ازدستگاه لنفاوي هستند. از آنجائيکه بافت لنفاوي در همه جاي بدن پراکنده است ، سرطان مي تواند به هر نقطه از اندامها و بافتهاي بدن نظير کبد ، مغز استخوان ( بافت اسفنجي درون استخوانهاي بزرگ که سازنده سلولهاي خوني است ) ، طحال يا مغز منتشر شوند .

لنفوم شامل ٢ نوع کلي مي باشد : بيماري هوچکين و لنفوم  غير هوچکين . اساس اين طبقه بندي نماي سلولها در زير ميکروسکوپ مي باشد ، اين شيوه بافت شناسي ناميده مي شود . بافت شناسي همچنين در تشخيص نوع لنفوم غير هوچکين ، که قريب به ١٠ نوع مي باشد ، به ما کمک مي کند . مبناي تشخيص نوع لنفوم غير هوچکين ، سرعت انتشار درجه بدخيمي ( پايين ، متوسط ، بالا ) مي باشد . سرعت انتشار و رشد لنفوم با درجه بدخيمي متوسط و بالا بيشتر از سرطان با درجه بدخيمي پايين است .

در بيماران مبتلا به ايدز هر دو نوع لنفوم غير هوچکين و بيماري هوچکين ممکن است ديده شود . البته امکان مشاهده لنفوم غير هوچکين با درجه بدخيمي متوسط و بالا در اين بيماران بيشتر است . هر دو نوع لنفوم مي تواند در بالغين و کودکان  اتفاق افتد .

پزشک بايد بيماران را از نظر علائم زير که براي مدت بيش از ٢ هفته وجود داشته باشند ، بررسي نمايد :

بزرگ شدن بدون درد گره هاي لنفاوي گردن ، زير بغل يا کشاله ران ، تب ، تعريق شبانه ، خستکي ، کاهش وزن بدون رژيم و خارش پوست . 

اگر بيمار مبتلا به ايدز علائمي از لنفوم داشته باشد ، پزشک با دقت تمام تورم و يا وجود هر نوع بر آمدگي را در گردن ، زير بغل و کشاله ران بررسي مي کند . وجود هر نکته غير طبيعي در غدد لنفاوي پزشک را مجاب مي کند تا قسمتي از بافت را برداشته و به مطالعه آن در زير ميکروسکوپ بپردازد تا ببيند آيا سلول سرطاني در آن يافت مي شود يا خير ؟ اين روش ، " تکه برداري " ناميده  مي شود .

بطور کلي بيماران مبتلا به لنفوم وابسته به ايدز در مقايسه با بيماران مبتلا به لنفوم که ايدز ندارند ، به گونه اي متفاوت به درمان پاسخ مي دهند . لنفوم وابسته به ايدز در مقايسه با لنفوم تنها ،  معمولا سرييعتر رشد کرده و به بافتهاي خارج از دستگاه لنفاوي و ساير قسمتها ي بدن منتشر مي شود .

از آنجائيکه درمان باعث آسيب  بيشتر دستگاه ايمني بيمار مي شود ، در بيماران مبتلا به لنفوم  وابسته به ايدز ، از مقادير کمتري دارو در مقايسه با بيماراني که ايدز ندارند  استفاده  مي شود .

مرحله بندي

- مراحل لنفوم وابسته به ايدز

بعد از تشخيص لنفوم وابسته به ايدز ، آزمايشات متعددي انجام مي شود تا پي ببرند آيا سرطان از محل اوليه خود به نقطه ديگري از بدن منتشر شده است يا خير ؟ اين روش " مرحله بندي " ناميده  مي شود . مرحله استقرار بيماري که مي تواند از مرحله I تا IV   متغيير باشد ، وسعت انتشار بيماري را نشان مي دهد . جهت انتخاب بهترين درمان ، پزشک بايد از مرحله بيماري آگاهي کامل داشته باشد .

آزمايشات انجام شده براي آگاهي از مرحله بيماري شامل آزماشهاي خوني و روشهاي مختلف تصوير برداري با اشعه x است . اين آزمونها " مرحله بندي باليني " ناميده ميشوند . در برخي موارد پزشک نياز دارد تا يک عمل جراحي بنام "لاپاراتومي " روي بيمار انجام دهد . در اين روش با برش شکم  ،مشاهده مستقيم و دقيق اندامهاي داخل آن ، ابتداء اعضا را به سرطان بررسي مي کنند . همچنين ممکن است تکه هايي از بافتها ي مشکوک جهت بررسي و مشاهده در زير ميکروسکوپ برداشته شوند . اين روش " مرحله بندي آسب شناسي " ناميده مي شود .

براي درمان بيماران ، لنفومهاي وابسته به ايدز را بر مبناي محل شروع آنها بترتيب زير گروه بندي مي کنند :

لنفوم فراگير / محيطي

لنفومي است که از غدد لنفي يا ساير اندامهاي دستگاه لنفاوي شروع شده و ممکن است به قسمتهاي ديگر بدن مثل مغز و مغز استخوان منتشر شده باشد .

لنفوم اوليه دستگاه اعصاب مرکزي

لنفومي که از مغز يا نخاع ، که هر دو جزئي از دستگاه اعصاب مرکزي هستند ، شروع شده است . اين نوع لنفوم " لنفوم اوليه دستگاه اعصاب مرکزي " ناميده مي شود زيرا ابتداء اوليه دستگاه اعصاب مرکزي بوده تا اينکه در نقطه ديگري از بدن بوجود آمده و سپس به دستگاه اعصاب مرکزي منتشر شده است .

نگاهي اجمالي به شيوه ها ي درمان

- لنفوم وابسته به ايدز چگونه درمان مي شود ؟

درمان لنفوم وابسته به ايدز بعلت اثر تضعف کننده  ويروس HIV روي دستگاه ايمني بيمار ، بسيار مشکل است . در اين بيماران مقادير کمتري دارو در مقايسه با افراديکه ايدز ندارند تجويز مي شود . ٢ نوع درمان مورد استفاده قرار مي گيرند .

در شيمي درماني از داروهايي استفاده مي شود که باعث هلاکت سلولهاي سرطاني و کوچک شدن توده مي گردند ، دارو  مي تواند بصورت قرص تجويز شود ويا  از طريق قرار دادن يک سوزن وارد عضله يا سياهرگ شود . شيمي درماني يک درمان فراگير است زيرا دارو نهايتا وارد جريان خون شده و به تمام بدن سير مي کند  و باعث انهدام سلولهاي سرطاني مي شود . براي موارديکه سرطان به مغز منتشر شده است مي توان شيمي درماني را با وارد کردن دارو به مايع اطراف مغز از طريق سوزني که به مغز يا کمر بيمار وارد مي شود ، ( شيمي درماني داخل مغزي )

در پرتو درماني از اشعه پر انرژي x براي کشتن سلولهاي سرطاني و کوچک کردن توده استفاده مي کنند .

اين پرتو ها توسط دستگاهي که خارج از بدن بيمار قرارگرفته ٠ پرتو درماني خارجي ) تابانده م شود . پرتوهايي که به مغز تابانده مي شود ، " پرتو تابي جمجمه اي "  نام دارد . پرتو درماني مئ تواند به تنهايي يا همراه با شيمي درماني انجام شود .

علاوه بر اين تحقيقات روي تجويز داروهاي ضد ويروس براي از بين بردن ويروس ايدز در حال انجام است که ميتواند همراه با درمان لنفوم انجام گيرد .

درمان لنفوم وابسته به ايدز به مرحله استقرار بيماري ، بافت شناسي و درجه بدخيمي سرطان و نيز وضعيت عمومي سلامت بيمار بستگي دارد . پزشک بايد تعداد گلبولهاي سفيد و يا هر نوع بيماري ديگر مرتبط با ايدز را که بيمار قبلا داشته يا اکنون به آن مبتلا شده است ، مد نظر قرار دهد .

درمان انتخابي براي بيماران ممکن است استاندارد بوده ( که اثر بخشي آنها طبق مطالعاتي که در گذشته انجام شده اثبات گرديده ) و يا نمونه اي از پروژه هاي در دست تحقيق باشد .

( آزمونهاي باليني ) البته تمام بيماران با درمان استاندارد معالجه نمي شوند و  ممکن است اين روش عوارض جانبي زيادي داشته باشد . بهمين علت است که اکنون تحقيقات روي روشهاي نوين درماني در حال انجام است .

لنفوم محيطي / فراگير وابسته به ايدز

ممکن است درمان يکي از موارد زير باشد :

  1. شيمي درماني فراگير با مقادير استاندارد بهمراه شيمي درماني داخل مغزي .
  2. شيمي درماني فراگير با مقادير کم بهمراه شيمي درماني داخل مغزي .
  3. استفاده از داروهاي جديد جهت شيمي درماني و يا روشهاي جديد تجويز اين داروها ( در دست مطالعه ) .

لنفوم اوليه دستگاه اعصاب مرکزي  وابسته به ايدز

درمان احتمالا  " پرتو تابي جمجمه اي " خواهد بود . استفاده  از روشهاي  جديد در دست تحقيق هم ممکن است جزء گزينه هاي درماني باشد .

دکتر کورش اسدي