استفاده از فرآورده هاي خوني در درمان سرطان  

پيش گيري و درمان عوارض شيمي درماني و يا عوارض بيماري سرطان ممکن است احتياج به فرآورده هاي خوني را با پيشرفت درمان افزايش دهد. عملا در ده سال گذشته چنين بوده است.

بر حسب گزارشهاي بيمارستان M.D  Anderson  استفاده صحيح از اين فرآورده ها توانسته است عمر بيماران سرطاني را افزايش دهد و اين فرآورده ها رل مهمي در درمان بيماران سرطاني بازي مي کنند. ولي مانند هر شيوه درماني ديگري استفاده نا صحيح از آنها ممکن است موجب عوارض زياد شود.

عفونت، علت مرگ در 70 درصد بيماران مبتلا به لوسمي حاد و 60 درصد مبتلايان به سرطانهاي منتشر مي باشد. مهمترين علت کم خوني در اين بيماري عفونت يا خود سرطان مي باشد.

هموليز بر اثر آنتي بادي هاي گرم و سرد در اشخاص مبتلا به سرطان متاستاتيک زياد ديده مي شود. درمان اين عوارض با فرآورده هاي خوني امکان پذير است.

 

خون کامل: يک واحد استاندارد خون 435 تا 500 ميلي ليتر خون

و ماده ضد انغقادي دارد. سه نوع آنتي کواگولان Anticoagulant متداول است:

ACD= سيترات دکسترزاسيد = Acid  citrate  dextrose

CPD= سيترات فسفات دکسترز= citrate  phosphate  dextrose

با استفاده ازCPD با تهيه و نگاهداري مناسب مي توان تا 21 روز پس از تهيه از خون استفاده مطلوب برد و اين تعداد روز با اندازه گيري حيات گلبول قرمز در شخص دريافت کننده معين شده است.

بيشتر بيمارن مبتلا به سرطان مي توانند از فرآورده هاي ديگر خون استفاده کنند. و احتياجي به خون کامل ندارند. اگر چه خون تازه مزاياي دادن پروتئين را دارد ولي ممکن است موجب بروز آلرژي به پلاکت، پلي نوکلئر، لنفوسيت و ساير مواد پلاسما شود. اين مساله مهم است زيرا اشخاص مبتلا به سرطان و تحت شيمي درماني دير و يا زود احتياج به فرآورده هاي لکوسيت و پلاکت پيدا مي کنند.

مواد موجود در خون، به غير از گلبول قرمز فايده اي هم براي بيماران سرطاني ندارند و گاه پروتئين هاي پلاسما نيز آنتي بادي در خون گيرنده پديد مي آورند و موجب آلرژي و ناراحتي بيمار مي شوند.

اگر چه پذيرفته شده است که در خونريزي در موقع جراحي تزريق خون کامل بهتر از تزريق گلبول قرمز تنهاست ولي اينگونه بيماران نيز به راحتي مي توانند از پاکدسل paked  cell  بهره گيرند.

خون تازه مفهوم گوناگوني براي پزشک دارد و ممکن است معني خوني را بدهد که در عرض چند ساعت به بيمار تزريق مي شود. ولي به طور کلي خوني را که تا 7 روز مانده است خون تازه مي گويند. 

پاکدسل Paked  cell : گلبول قرمز جمع آوري شده از خون کامل را پاکدسل مي گويند. اين نوع خون همان مقدار گلبول قرمز يک واحد خوني کامل را دارد و خاصيت انتقال اکسيژن آن نيز مانند خون تازه است و ممکن است به وسيله سانتريفيوژ و يا آزاد گذاردن يک کيسه خون تهيه شود. امکان نارسايي قلب بر اثر تزريق زياد مايع با پاکدسل کمتر است و مقدار سيترات، پتاسيم و آمونياک آن نيز کمتر از خون کامل مي باشد و براي بيماران قلبي کليوي و کبدي مناسبتر است مقدار آنتي A و آنتي B پاکسدل نيز کمتر است. پاکدسل،  پلاکت ، گلبول سفيد خون کامل دارد و براي بيماراني که بايد مدتها خون دريافت کنند چندان مناسب نيست و بيمار ممکن است حساسيت به پلاکت و گلبول سفيد پيدا کند و موجب شود اونتواند در آينده  از اين فرآورده استفاده کند. 

گلبول قرمز بالکوسيت کم  Leukocyte-poor  packed  Red  blood  Cells:

اين نوع خون توسط ماشين جدا کننده مواد خون IBM  Cell  Processor  تهيه مي شود. يک واحد خون کامل پس از آنکه به اين نوع خون تبديل شد در حدود 10x 7 دهم گلبول سفيد دارد و 87 درصد گلبولهاي قرمز نيز حفظ مي شود. مهمترين مصرف اين نوع خون جلوگيري از راکسيون هاي تب دار به علت آنتي بادي بر ضد گلبول سفيد و پلاکت در بيمار است. اين راکسيون ها يک تا سه ساعت پس از تزريق خون با پاکدسل ديده مي شوند و مولود برخورد آنتي بادي هاي موجود در بدن بيمار با گلبول سفيد تزريق شده مي باشند. اگرمي خواهيم  در آينده  در شخص پيوند مغز استخوان انجام دهيم بهترين راه استفاده از اين نوع خون است. تا از پديد آمدن آنتي بادي هاي مختلف به لکوسيت و پلاکت جلوگيري شود. انواع فيلترهاي براي جداسازي گلبول قرمز از پلاکت و گلبول سفيد در بازار موجود است.

گلبول قرمز منجمد و دوباره مايع شدهFrozen Thawed  Red  Blood  Cells  :

در مجاورت گليسرول Glycerol که از سرمازدگي گلبول قرمز جلوگيري مي کند مي توان گلبول قرمز را منجمد نموده و سپس آن را دوباره مايع کرد. بدين ترتيب که گليسرول را از محلول خارج ساخت و به جاي حامل لازم محلول سرم فيزيولوژيک اضافه کرد و آن را آماده تزريق نمود. اگر چه فايده اين نوع خون زياد است ولي مخارج تهيه آن نيز زياد است و هنوز به اين علت مصرف همگاني نيافته است. چون بايد گليسرول به دقت شسته شود شستشوي مکرر گلبول قرمز آنتي بادي ها پروتئين هاي پلاسما الکتروليت هاي پلاسما و لخته هاي کوچکMicroaggregates   را نيز خارج مي کند و منجمد کردن و دوباره مايع کردن خون قسمت اعظم پلاکت و گلبول سفيد را نيز از بين مي برد. اين نوع خون نيز حساسيت کم و يا اصلا حساسيت به وجود نمي آورد.

 

پلاکت: در سال 1961 گيدوس Goydes نشان داد که خونريزي نسبت معکوس با مقدار پلاکت دارد و هر چقدر پلاکت کمتر باشد خونريزي بيشتر است. در حال حاضر، تزريق پلاکت براي جلوگيري از خونريزي به علت ترمبوسيتويني، نکروز تومور و Disseminated  intravascular  coagulation = DIC   و اختلال عمل پلاکت به کار مي رود. چون عفونت و خونريزي علت مرگ بيماران مبتلا به لوسمي حاد است، استفاده از پلاکت براي جلوگيري از خونريزي نقطه عطفي در درمان اين بيماران بوده است. زمان احتياج به تزريق پلاکت مورد قبول همگان نيست. تعداد پلاکت دليل احتياج به تزريق پلاکت به تنهايي نيست زيرا خطر ايجاد آنتي بادي بر عليه پلاکت بسيار زياد است. اگر تعداد پلاکت بالاتر از 20 هزار باشد خطر خونريزي ناچيز است. در بعضي از مراکز درمان سرطان به طور پيشگيري سعي مي کنند پلاکت را بالاتر از اين مقدار در بيماران تحت درمان نگه دارند. ولي بسياري از بيماران با پلاکت 5 هزار ماهها بدون خونريزي باقي مي مانند.

کم شدن سريع پلاکتها در عفونت، تب و اختلالات انعقادي در زمينه کمبود پلاکت موجب بيشتر کردن شانس خون ريزي مي شود.

مي توان پلاکت ها را با دستگاه از يک شخص سالم گرفت و گلبولهاي قرمز را بوي برگرداند. مقصود از درمان با پلاکت، فقط رسانيدن پلاکت به 20 تا سي هزار است و احتياج به تزريق بيشتر نيست زيرا هر چقدر تزريق بيشتر باشد خطر حساسيت و آلرژي به پلاکت زيادتر مي شود.

در بسياري موارد، با وجود کمبود پلاکت احتياجي به تزريق آن نيست و شايد تنها انديکاسيون واقعي تزريق پلاکت در بيماري است که داراي خون ريزي وسيع همراه با ترومبويستوپنيک مي باشد که با وسائل معمولي قابل کنترل نيست. گاهي خون ريزي به علت اختلال عمل پلاکت در شخصي که پلاکت طبيعي دارد، ديده مي شود.

 درسال 1969 يانکي Yankee و همکاران استفاده از پلاکت شخصي را که از نظر سيستم ايمني HLA شبيه به شخص گيرنده است را گزارش کردند. در اين صورت حساسيت به پلاکت کمتر است و يا اصلا ديده نمي شود.

 

تزريق گلبول سفيد Granulocyte  Transfusions :

 با لکوفورز Leukophoresis  مي توان از خون يک شخص سالم دهنده، مقدار بسيار زيادي گلبول سفيد تهيه کرد . واله جو Vallejos نشان داد که اين گلبولهاي سفيد مي توانند اعمال طبيعي گلبول سفيد را در شخص گيرنده انجام دهند. تزريق گلبول سفيد در حال حاضر در مراکز مهم درمان سرطان انجام مي شود.

 پلاسماي منجمد تازه Fresh  Frozen  plasma  :

پلاسماي تازه در مدت چهار ساعت از خون کامل پس از تهيه از شخص دهنده جدا مي شود و در حرارت منهاي 18 درجه سانتيگراد حفظ مي شود تا همه خواص فاکتورهاي انعقادي آن حفظ گردد. و در بيماراني که اختلا ل در فاکتورهاي انعقادي دارند مصرف مي شود پلاسماي تازه نبايد به عنوان ماده اضافه کننده حجم خون Plasma  expander مصرف شود زيرا به علت آزاد کردن مقادير زياد هيستامين موثر نيست. خطر هپاتيت و عوارض آلرژيک در تزريق پلاسما ديده مي شود.

عوارض درمان با فرآورده هاي خوني :

 اين فرآورده ها مانند داروها عوارض جانبي خود را دارند و بايد قضاوت در مورد نياز به آنها صحيح باشد. به غير از هپاتيت که به خوبي مشخص شده است در 5 دهم درصد تزريقات فرآورده هاي خون عوارض جانبي مشاهده مي شود.

هموليز ممکن است به علت ناسازگاري خوني باشد که در رگها و يا در سيستم رتيکولوآندوتليال ايجاد مي شود. تب ممکن است به علت آلرژي به گلبول قرمز با آنتي ژن هاي کم اهميت، لکوسيت يا پلاکت و يا پيروژن Pyrogen  باکتري ها باشد در اکثر موارد نمي توان علت آن را شناخت. کهير و خارش شديد ممکن است بروز کند که تصور مي رود به علت ناسازگاري هاي پلاسما باشد. مالاريا و سفليس به ندرت انتقال مي يابد. بعضي از بيماران پس از تزريق خون هموليز دير رس پيدا مي کنند که 72 ساعت تا 14 روز پس از تزريق ديده مي شود.