توان بخشي

 

توان بخشي اجتماعي و رواني بيمار از مشکلترين کارهاست. جراحي هاي با نقص عضو و بد شکل کننده در سرطانهاي سر و گردن زياد است. اگرچه اغلب اين بيماران خود را از اجتماع جدا مي کنند ولي اشخاصي که به کار خود ادامه مي دهند و توقع دارند که اجتماع آنها را پذيرا باشد، زياد هستند. بسياري از مردم از مشاهده شخصي که بر اثر سرطان تغيير شکل داده است ناراحت مي شوند و مي خواهند از وي دوري گزينند. شخص بيماراز اين عکس العمل احساس ناخواسته بودن مي کند و مي خواهد که از اجتماع فرار کند. اشخاصي که براي زيستن در اجتماع با وضع تغيير شکل يافته، آموزش داده شده اند با وجود نقص عضو مي توانند در اجتماع باقي بمانند. احساس مفيد بودن با نقص عضو مي تواند به اشخاص داراي نقص عضوکمک بزرگي  بکند.

در کمک به بيمار براي پيدا کردن احساس راحتي از حضور شخص داراي نقص عضو مي توان از بعضي جراحي ها سود برد. در نقص عضو سر و گردن مي توان پيوند پوست کلفت که زير آن سيليکون Silicon يا متيل متاکريليت Methyl  Methacrylate يا تانتالوم Tantalum و يا سينتوس Synthos تزريق شده است استفاده برد.

استفاده از کلاه گيس با پوشاندن مناطق آسيب ديده مي تواند کمک کند. در نقص عضوهاي بيني و گوش مي توان پيوندهاي مناسب انجام داد و در حال حاضر ماده لاتکس ال Latex-L و مواد همانند پوست مي توان پروتزهاي مناسب براي بيمار فراهم نمود که گاهي تشخيص آن از طبيعي مشکل است . چشم مصنوعي مي تواند به کمک مواد بالا در حفره خالي اسکلت قرار گيرد. در جراحي هاي وسيع حفره دهاني عمل بلع مشکل مي شود زيرا غذا از بيني خارج مي گردد و تغيير صدا بيمار را آزار مي دهد.

استفاده از پروتزهاي ساخته شده از لاتکس هر دو عيب را برطرف مي کند و اجازه مي دهد بيمار غذا را به راحتي بخورد. اگر لازم است نيمي از زبان برداشته شود مي توان به کمک همين مواد جراحي پلاستيک براي دوباره سازي زبان انجام داد.

پس از برداشتن حنجره به طور کامل متخصص مربوطه مي تواند به بيمار ياد دهد که با فروبردن هوا در مري و خارج کردن آن حرف بزند. در حدود 20 درصد بيماران به خوبي مي توانند با اين روش نظرات خود را به خوبي تفهيم کنند و 50 تا 70 درصد نيز مي توانند پس از آموزش هاي لازم از آن سود برند. سي درصد نيز به طور کلي از اين روش عاجز هستند.

لارنکس مصنوعي توب Taub که در سالهاي اخير ابداع شده است از لرزشهاي صدا در دهان استفاده ميکند و در بعضي از بيماران بسيار موفقيت آميز است. يک نوع ديگر ايجاد صدا استفاده از يک لرزاننده Vibrator الکترونيک دستي است که بر روي چانه گذاشته مي شود.

لرزاننده ايجاد موج هوايي مي کند که فضاي دهان و زبان به آن تون لازم براي حرف زدن را مي دهد. صداي ايجاد شده الکترونيکي است و هر کسي نمي تواند آنرا براحتي درک کند ولي با ممارست مي توان آن را فهميد. برداشتن نيمي از حنجره وضع صدا را نا مفهوم نمي کند. برداشتن يکي از طنابهاي صوتي صدا را کلفت مي کند ولي تزريق سيليکون Silicone در طناب صوتي مقابل مي تواند حتي طناب صوتي فلج شده را هم به اندازه اي اصلاح کند که صدا طبيعي باشد. پس از برداشتن پستان معمولا بيماران خودشان پروتز مناسبي از پارچه يا نايلون  يا کاغذ و غيره درست مي کنند و مي پوشانند. در موقع برداشتن پستان بهتر است که خط برش جراح عرضي در روي قفسه صدري باشد و دم برش را زير بغل قرار داده و به طور پلاستيک نسوج زير پوستي (Subcutticular) را دوخت و پوست را به طريقه Steristrip بخيه کرد. آنها که ماسکتومي دو طرفه مي شوند بهتر است در موقع  جراحي پستان طرف مقابل نيز از همين روش استفاده کرد. پس از جراحي پستان و راديو تراپي ممکن است  در محل عمل اسکار بزرگي پديد آيد مخصوصا وقتي که عفونت در محل عمل ايجاد شود.

لنف ادم و ورم دست ممکن است براي بيمار عارضه ناراحت کننده اي باشد جلوگيري از عفونت ثانوي محل شانس ايجاد لنف ادم Lymphedema را به طور محسوسي کاهش مي دهد.

استفاده از باندا ژ Ace Bandage يا آستين کشي جوبست jobst   مي تواند کمک زيادي به جلوگيري و کم کردن لنف ادم بکند.

استفاده از ديورتيک ها و کم خوردن نمک مي تواند ادم را کم کند ولي در موارد شديداگر بافتهاي زير بغل جراحي نشده باشند مي توان از جراحي پلاستيک استفاده کرد. نقص عضو اندام فوقاني در سارکمهاي نسج نرم و يا استخوان پس از جراحي پديد مي آيد براي جلوگيري از برگشت تومور معمولا جراح حداقل يک مفصل در بالاي محل تومور را قطع  مي کند تا از انتشار مستقيم  سرطان از ميان بافتهاي مجاور و عضلات و نيام ها و مغز استخوان جلوگيري کند. پس از برداشتن مفصل شانه فقط مي توان شکل ظاهر آن را از نظر زيبايي با پروتز حفظ کرد.

اگر چه پروتزهاي گوناگون با چنگک و حتي حرکات انگشتان موجود است ولي فقط اشخاصي که شديدا تمايل به يادگيري دارند مي توانند به خوبي از آن استفاده کنند و اشخاص پير معمولا ترجيح مي دهند که از آنها استفاده نکنند.

گاهي اوقات جراحي پلاستيک قادر است قسمتي از دست را دوباره بسازد ولي اعمال جراحي بسيار وقت گير مي باشد . در نقص عضوهاي اندام تحتاني مي توان از پروتزهاي پا و ساق که براي بيمار ساخته مي شود استفاده کرد.  قطع عضو بالاي زانو توان بخشي را بسيار مشکل مي کند ولي در آنها که قسمت زيادي از ران باقي مانده است با ممارست مي توان حرکات را آموخت. در آنها که قسمت بالاي ران يا مفصل ران و يا نيمي از لگن قطع شده است پروتز ناراحت کننده است و با چوب زير بغل بهتر مي توان راه  رفت. ايلئوستومي به ندرت در جراحي سرطان مورد نياز است ولي در پلي پوزکولون ورکتوم برداشتن کامل قولون ضروري است. ايلوئوستومي در مناطق چين دار پوست مناسب نيست و يک کيسه روي آن قرار مي گيرد و بايد مکرر تخليه گردد و پوست تميز نگه داشته شود.

در برداشتن مثانه استفاده از ايلئوم براي خارج کردن ادرار کليه معمول است. در اين موارد اسيدي نگه داشتن ادرار با ويتامين C و استفاده از ماندلامين Mandelamine  و نوشابه هاي اسيدي به جلوگيري از عفونت ادراري کمک مي کند.